İran"da Tarihi Geçiş Süreci: Hamaney"in Ardından Liderlik Konseyi Kuruldu
İran, ABD ve İsrail'in düzenlediği ortak askeri operasyon sonucu Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesinin ardından anayasal geçiş sürecini başlattı. Devlet haber ajansı ISNA'nın duyurusuna göre, Hamaney'in yerine geçici olarak Ayetullah Ali Rıza Arafi getirildi .
Geçici Liderlik Konseyi ve Arafi Kimdir?
İran anayasasına göre, dini liderin ölümü durumunda, yeni lider seçilene kadar ülke yönetimini üç kişiden oluşan bir konsey devralıyor. Bu konsey; Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Anayasayı Koruyucular Konseyi'nden bir din adamından oluşuyor . Düzenin Maslahatını Koruma Komitesi tarafından seçilen bu din adamı, 66 yaşındaki muhafazakar din adamı Ali Rıza Arafi oldu. Arafi'nin katılımıyla geçici konsey şu isimlerden oluştu:
-
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan
-
Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei
-
Anayasayı Koruyucular Konseyi Temsilcisi Ali Rıza Arafi
Ayetullah Arafi, 2019 yılında Hamaney tarafından Anayasayı Koruyucular Konseyi'ne atanmış, 2021"de Uzmanlar Meclisi"ne seçilmiş ve 2024 yılından bu yana bu meclisin ikinci başkan yardımcılığı görevini yürütüyordu . İngilizce bilen ve Şii din adamları arasında etkili bir figür olarak görülen Arafi, aynı zamanda ülkenin medrese sisteminin de başında bulunuyor .
Yeni Dini Lider Nasıl Belirlenecek?
Geçici konsey, yalnızca ara dönemi yönetmekle sorumlu. Ülkenin yeni ruhani liderini belirleme yetkisi ise 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi'ne (Majles-e Khobregân-e Rahbari) ait . Bu meclisin ne zaman toplanacağı ve yeni lideri seçeceği henüz netlik kazanmış değil. Uzmanlar Meclisi'nin 2024'te yapılan seçimlerinin ardından halen görev başında olduğu ve anayasal görevini yerine getirmek üzere süreci başlatması bekleniyor .
Olası Adaylar ve Güç Mücadelesi
Hamaney'in ölümü, İran içinde liderlik için bir güç mücadelesini de beraberinde getirebilir. Uzmanlar Meclisi'nin seçeceği kalıcı lider için çeşitli isimler öne çıkıyor:
-
Gulam Hüseyin Muhsini Ejei: Halihazırda geçici konseyde bulunan ve ABD yaptırımlarına hedef olmuş muhafazakar isim .
-
Haşim Hüseyni Buşehri: Uzmanlar Meclisi Birinci Başkan Vekili ve Kum şehrinin Cuma imamı .
-
Mohsen Araki: Uzmanlar Meclisi üyesi ve kıdemli din adamı .
-
Hasan Humeyni: İran İslam Cumhuriyeti'nin kurucusu Ayetullah Humeyni'nin torunu ve reformist kanada yakın ılımlı isim .
-
Mücteba Hamaney: Ölen liderin oğlu. Her ne kadar bazı çevreler tarafından desteklense de, Hamaney'in liderliğin babadan oğula geçmesine karşı olduğu belirtiliyor .
ABD merkezli düşünce kuruluşu Council on Foreign Relations'ın raporuna göre, Arafi'nin yanı sıra Hamaney'in yakın danışmanı Muhsin Kumi de güçlü adaylar arasında sayılıyor .
Askeri Kanatta Değişim ve Bölgesel Tepkiler
Saldırılarda sadece Hamaney değil, aynı zamanda üst düzey askeri yetkililer de hayatını kaybetti. Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı General Muhammed Pakpur'un öldürülmesinin ardından ordunun yeni başkomutanı Ahmad Vahidi olarak atandı . Ayrıca Hamaney'in baş güvenlik danışmanı Ali Şemhani'nin de saldırıda öldüğü doğrulandı .
Hamaney'in ölümünün ardından İran yönetimi, ABD ve İsrail'e karşı cihad çağrısında bulundu . Büyük Ayetullah Nasır Mekarim Şirazi'nin çağrısıyla birlikte ülkede 40 günlük yas ilan edilirken, Tahran'da binlerce kişi Hamaney için düzenlenen anma törenlerine katıldı . Öte yandan, başkentin bazı bölgelerinde ise Hamaney karşıtı küçük çaplı sevinç gösterileri yaşandığına dair sosyal medya paylaşımları dikkat çekti
